Το μυστήριο του ποταμού Ευφράτη
Η ξηρασία αποκαλύπτει ιρακινούς αρχαιολογικούς χώρους
Αρχαία κτίρια αναδύθηκαν από την κοίτη του ποταμού στην επαρχία Άνμπαρ, δυτικά του Ιράκ, καθώς ο ποταμός Ευφράτης στερεύει. Για πρώτη φορά, οι αρχαιολόγοι έχουν πρόσβαση σε χώρους που είχαν πλημμυρίσει από τον Σαντάμ Χουσεΐν στα μέσα της δεκαετίας του 1980.
Βράχοι που κάποτε ήταν βυθισμένοι αποκαλύπτουν τώρα προ χριστιανικούς τάφους χτισμένους στην επιφάνεια του βράχου.
Ο Ιρακινός αρχαιολόγος Γιουσίφ Τζασίρ Μουχάμαντ μαζεύει ένα θραύσμα κεραμικής σε μια πρόσφατα ανακαλυφθείσα τοποθεσία της ρωμαϊκής εποχής στις όχθες του Ευφράτη.
Το Ιράκ βιώνει μια από τις χειρότερες ξηρασίες των τελευταίων δεκαετιών. Ενώ αυτά είναι άσχημα νέα για τους αγρότες, είναι καλά νέα για τους αρχαιολόγους της χώρας.
Η υποχώρηση των υδάτων του ποταμού Ευφράτη έχει αποκαλύψει αρχαίους αρχαιολογικούς χώρους, μερικοί από τους οποίους ήταν άγνωστοι μέχρι τώρα.
Για τον Ρατίμπ Αλί αλ-Κουμπάισι, διευθυντή του Τμήματος Αρχαιοτήτων της επαρχίας Άνμπαρ, η ξηρασία έχει ανοίξει μια εντελώς νέα γη ευκαιριών.
Εξηγεί ότι ο πολιτισμός ξεκίνησε στην Άνμπαρ, δίπλα στον ποταμό Ευφράτη.
«Όλοι... πίστευαν ότι η Άνμπαρ ήταν απλώς έρημος χωρίς ιστορική σημασία. Αλλά ανακαλύψαμε ότι αυτή η περιοχή είναι μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές περιοχές σε όλο το Ιράκ. Αυτό το τμήμα του Ιράκ ήταν το πρώτο που κατοικήθηκε», λέει.
Πλημμυρικές καλύψεις χώρων
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η κυβέρνηση του Σαντάμ Χουσεΐν κατασκεύασε φράγμα στον Ευφράτη στην περιοχή, πλημμυρίζοντας μια έκταση γης μήκους 192 χιλιομέτρων κοντά στα σύνορα του Ιράκ με τη Συρία.
Αυτό που κάποτε ήταν μια τεράστια δεξαμενή που εκτεινόταν μέχρι εκεί που έφτανε το μάτι έχει συρρικνωθεί κατά ένα εκπληκτικό 90% από το καλοκαίρι, λένε αξιωματούχοι.
Ο Ράτιμπ λέει ότι τουλάχιστον 75 αρχαιολογικοί χώροι είχαν ανασκαφεί μερικώς πριν πλημμυρίσει η περιοχή. Αυτοί περιλάμβαναν το φάσμα των πολιτισμών - από το 3.000 π.Χ. έως τη Σουμεριακή και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Αρχαίοι εβραϊκοί οικισμοί βυθίστηκαν επίσης στην περιοχή. Αλλά λόγω της υποχώρησης των υδάτων, ο Ράτιμπ μπόρεσε να έχει πρόσβαση σε ορισμένους χώρους για πρώτη φορά - συμπεριλαμβανομένου, για παράδειγμα, ενός γκρεμού με μια σειρά από προχριστιανικούς τάφους λαξευτούς στην πρόσοψή του. Αν και έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές από το νερό, ο Ράτιμπ λέει ότι εξακολουθούν να έχουν αξία.
«Μακάρι να μπορούσαμε να ανασκάψουμε ξανά αυτές τις τοποθεσίες. Αν είχαμε τα χρήματα και τους πόρους, θα μπορούσαμε να ολοκληρώσουμε το έργο που ξεκινήσαμε πριν από τόσα χρόνια», λέει.
Συναρπαστικά Νέα Ευρήματα
Αλλά δεν είναι μόνο οι προηγουμένως ανακαλυφθέντες αρχαιολογικοί χώροι που η ξηρασία έχει κάνει προσβάσιμους.
Ο Ρατίμπ και ένας συνάδελφός του ενθουσιάζονται ξαφνικά από κάτι που είδαν εκείνη τη συγκεκριμένη ημέρα. Γονατίζουν δίπλα σε κάτι που μοιάζει με παλιό πέτρινο τοίχο, με θραύσματα κεραμικής παντού. Ο Ρατίμπ λέει ότι πιστεύει ότι είναι ένα αρδευτικό χαντάκι της ρωμαϊκής εποχής.
«Δεν έχω ξαναδεί ποτέ αυτό το σημείο», λέει. «Όταν ανασκάψαμε αυτήν την περιοχή πριν από δεκαετίες, όλα ήταν θαμμένα κάτω από το χώμα, αλλά τα υποχωρούντα νερά τα αποκάλυψαν».
Περιοχή ευάλωτη σε λεηλάτες
Είναι μια απροσδόκητη ανακάλυψη, αλλά στον ενθουσιασμό τους έρχεται η ανησυχία.
Ο Ράτιμπ λέει ότι ανησυχεί ότι η περιοχή θα λεηλατηθεί. Σε όλη την Ανμπάρ, μόνο 10 φρουροί προστατεύουν ευάλωτους αρχαιολογικούς χώρους.
«Η περιοχή είναι πλούσια σε αντικείμενα. Μπορείτε να βρείτε κοσμήματα, νομίσματα και έγγραφα — όλα αυτά αποτελούν πειρασμούς για τους επαγγελματίες κλέφτες», λέει.
Ή άλλοι που απλώς αγωνίζονται να επιβιώσουν.
Ενώ η ξηρασία ήταν καλή για τους αρχαιολόγους, ήταν τρομερή για τους ψαράδες που βασίζονται στον Ευφράτη για τα προς το ζην.
«Η στάθμη του ποταμού είναι πολύ χαμηλή, είναι η χαμηλότερη που έχει υπάρξει ποτέ από όσο θυμόμαστε», λέει ο ψαράς Σαάντ Νάτζι. «Είναι τρομακτικό. Οι ψαράδες δεν έχουν πλέον δουλειά».
Το ποτάμι εδώ έχει βάθος μόνο περίπου 900 με 1,2 μέτρα. Ο Sa'ad λέει ότι παράξενες κατασκευές προεξέχουν τώρα από το νερό. Δείχνει κάτι που μοιάζει με πέτρινη αψίδα που στέκει ετοιμόρροπη, σκεπασμένη από λασπωμένα κύματα. Λέει ότι αυτά δεν είναι τα μόνα πράγματα που έχουν ανακαλύψει οι αρχαιολόγοι.
«Πριν από περίπου ένα χρόνο, όταν τα νερά άρχισαν να υποχωρούν, άρχισαν να εμφανίζονται αυτά τα αντικείμενα. Αρχίσαμε να ψάχνουμε στην περιοχή και βρήκαμε πήλινα βάζα και παλιά οστά, νομίσματα, ακόμη και μερικά χρυσά κοσμήματα», λέει.
Προς το παρόν, λέει, η λεηλασία περιορίζεται κυρίως σε ντόπιους που δεν γνωρίζουν την αξία αυτών που έχουν κλέψει.
Χρήματα Μια άλλη πρόκληση
Πίσω στην ακτή, ο Ρατίμπ λέει με ενθουσιασμό ότι θα ζητήσει χρήματα από την κεντρική κυβέρνηση της Βαγδάτης για να ξεκινήσει νέες ανασκαφές και να προστατεύσει τους χώρους.
«Θα απαιτήσω να σαρώσουμε ξανά ολόκληρη την περιοχή. Και αν έχουν τον προϋπολογισμό, θα ξεκινήσουμε αμέσως τις εργασίες», λέει.
